Kancelaria prawa pracy oraz prawa gospodarczego

Kancelaria REGULUS
Najnowsze opracowania
Polityka RODO
O nas

Przekształcenie federacji związków zawodowych

w "ponadzakładowy" związek zawodowy

 

Poniższy artykuł wynika z coraz pilniejszej potrzeby przekształceń i scalania branżowego ruchu związkowego, wynikającej między innymi z wejścia w życie od początku 2019 roku nowej ustawy o związkach zawodowych. Na wstępie nadmienić należy, że w ramach prac nad projektem kodeksu zbiorowego prawa pracy wspólnie z prof. Pliszkiewiczem występowaliśmy o uzupełnienie tego dokumentu o przepisy dotyczące łączenia oraz podziału organizacji związkowych. Niestety nasze propozycje wraz z projektem zbiorowego prawa pracy przepadły. W związku z tym, że ciężar prac nad reformą prawa pracy przeniósł się obecnie do Zespołu roboczego ds prawa pracy przy Radzie Dialogu Społecznego - propozycje te raz jeszcze zostaną przedstawione partnerom społecznym pod rozwagę. Biorąc pod uwagę zmiany w ustawie o związkach zawodowych będziemy liczyć na większe zainteresowanie tematem zarówno ustawodawcy jak i pozostałych partnerów społecznych  

Próba zmiany charakteru prawnego federacji związków zawodowych wymaga wstępnego omówienia problematyki łączenia związków zawodowych.

  1. Tematyka łączenia i podziałów związków zawodowych nie doczekała się do tej pory większego zainteresowania w doktrynie[1], zaś dorobek orzecznictwa ogranicza się do uchwały Sądu Najwyższego z 20 września 2005 r. (III SZP 1/05)[2]. Czytamy w niej, że „Dopuszczalne jest połączenie się dwóch związków zawodowych, polegające na tym, że związek zawodowy przejmujący przejmuje prawa i obowiązki związku zawodowego przejmowanego, po przeprowadzeniu procedury likwidacyjnej prowadzącej do rozwiązania i wykreślenia z rejestru związku przejmowanego”. Nadmienić należy że ZZZE wielokrotnie przedkładało propozycje przepisów regulujących te kwestie, zarówno w ramach prac komisji kodyfikacyjnej jak i Zespołu ds. prawa pracy przy RDS.
  2. Połączenia należałoby zatem dokonać w oparciu o istniejące regulacje statutowe i ustawowe dotyczące tworzenia i rozwiązywania tych instytucji[3], ewentualnie z uwzględnieniem regulacji dotyczących zmiany statutu. Połączenie związków wydaje się być możliwe na dwa sposoby – przez przejęcie albo przez założenie nowego związku.

Przejęcie (którego wprost dotyczy uchwała SN z 20 września 2005 r.) oznacza, że jeden ze związków ulega rozwiązaniu, drugi zaś przejmuje jego członków. Nie jest możliwa sukcesja uniwersalna praw i obowiązków, więc konieczna jest likwidacja majątku rozwiązywanego związku. Stosuje się przepisy statutu i ustaw (głównie u.z.z. i ustawy o KRS) o rozwiązaniu i likwidacji majątku związku. Po stronie związku przejmującego zachodzi konieczność „zarejestrowania następstw prawnych wynikających z połączenia się obu tych związków zawodowych w statucie przejmującego związku zawodowego”, co w praktyce oznacza zapewne konieczność odpowiednich zmian statutu związku przejmującego (stosuje się przepisy o zmianach statutu).

Połączenie związków oznacza, że wszystkie związki łączone ulegają rozwiązaniu, a zakładany jest nowy związek. W tej sytuacji stosuje się przepisy statutu i ustaw o rozwiązaniu związku oraz o założeniu nowego.

  • Federacja zrzesza nie pracowników, ale inne organizacje związkowe. Przekształcenie Federacji w związek zrzeszający pracowników w praktyce wymagałoby uchwalenia nowego statutu. Co więcej, biorąc pod uwagę różnice między federacją a organizacją związkową, taka zmiana może okazać się niemożliwa do przeprowadzenia. Prawdopodobnie prostszym rozwiązaniem byłoby zarejestrowanie nowego związku zawodowego który zastąpi daną federację i przejmie wszystkie aktywa organizacji łączonych. Jednakże w praktyce będzie to niezwykle złożony proces z uwagi na ogromną liczbę członków których by dotykał.
  1. Likwidacja majątku związku

W przypadku przejęcia konieczna jest likwidacja majątku związku przejmowanego i przekazanie go związkowi przejmującego. W przypadku połączenia przez zawiązanie nowego związku konieczna jest likwidacja majątku wszystkich związków i przekazanie go uprzednio powołanemu związkowi nowemu. Likwidacja nastąpi w praktyce w oparciu o postanowienia statutów poszczególnych likwidowanych związków (art. 13 pkt 12 u.z.z.; ewentualnie można posiłkować się art. 36, art. 37 ust. 1 i 2, art. 38 zd. I i art. 39 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo o stowarzyszeniach[4]). W praktyce zapewne okazałoby się, że wiele związków nie ma stosownych przepisów w swoich statutach, i trzeba byłoby zmieniać statuty tylko w tym celu. Ponadto prawdopodobnie okazałoby się, że różne związki mają różne procedury w tym zakresie, co dodatkowo skomplikowałoby sytuację.

  1. Skutki w sferze zbiorowego prawa pracy

Poszczególne związki zrzeszone w federacji są stronami różnych porozumień zbiorowych. Likwidacja tych organizacji, nawet przy jednoczesnym wskazaniu nowopowołanej organizacji jako następcy prawnego, może tu rodzić problemy. Wyraźnie jest uregulowana tylko sukcesja stron układów zbiorowych (art. 241[19] § 1 i art. 241[29] § 2 k.p.). Wątpliwe jest, czy przepisy o układach można stosować przez analogię do sukcesji stron innych porozumień zbiorowych[5].

Inne aspekty sytuacji prawnej związków zawodowych wymagałby natomiast ukształtowania na nowo. Dotyczy to w szczególności porozumień o korzystanie z majątku pracodawcy (należałoby zawierać nowe), etatów związkowych (należałoby się o nie starać od nowa) [6], reprezentatywności (należałoby się o nią starać od nowa), ochrony (należałoby od nowa obejmować nią pracowników)[7], zgody na pobieranie przez pracodawcę składek.

Uwaga – w przypadku likwidacji organizacji związkowej ochrona z art. 32 ust. 2 u.z.z. ustaje bezpowrotnie – nowa organizacja związkowa nie może jej zapewnić, bowiem wynika ona bezpośrednio z przepisu ustawy, a nie istnieje podmiot w postaci zakładowej organizacji związkowej który ją w praktyce gwarantował. Podobnie bezpowrotnie przepada możliwość wyrażenia przez organizację związkową sprzeciwu przeciwko wypowiedzeniu warunków pracy i płacy związkowcowi na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych[8]. Likwidacja organizacji związkowej prowadzącej spór zbiorowy doprowadzi także do upadku  tego sporu. 

  1. Członkostwo

Problematyczna jest kwestia czy członkowie związku zawodowego przekształcanego zostają automatycznie członkami związku powstałego na skutek przekształcenia. Uważam, że tak, ale kwestia nie jest uregulowana. Jeżeli przyjąć, że nie ma automatycznego przejęcia członków, to nowi członkowie musieliby składać na nowo deklaracje członkowskie.

  • Podsumowanie

Ewentualne scalenie federacji  w jedną „ponadzakładową” organizację związkową miałoby tę zaletę, że zwiększyłoby siłę tej organizacji. Jednakże – jak wykazałem powyżej – przeprowadzenie tej operacji jest niezwykle trudne, po drodze może zaistnieć wiele problemów, a skutki uboczne (w postaci konieczności kształtowania na nowo sytuacji nowego związku) mogą być trudne do przewidzenia. Problematyczne jest też to, czy po drodze nie dojdzie do „gubienia” członków związku.

 

Adw. Łukasz Panasiuk

Marcin Szymanek

 

[1] Jedynym znanym mi autorem który wprost zajął się tą kwestią jest Z. Hajn, który poświęcił jej krótki fragment dzieła Zbiorowe prawo pracy. Zarys systemu, Część ogólna. Rozdział 3.2.2.4 – „Utworzenie, zakończenie działalności i przekształcenie związku zawodowego, LEX 2013.

[2] Uchw. SN z 20 września 2005 r., III SZP 1/05, OSNP 2005/24/401, LEX nr 155408.

[3] Z. Hajn, Zbiorowe… Część ogólna. Rozdział 3.2.2.4 – „Utworzenie, zakończenie działalności i przekształcenie związku zawodowego, LEX 2013.

[4] Ustawa z 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach, t.j. Dz. U. 2017, poz. 210.

[5] Analogię wyklucza SN w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów SN z 23 maja 2006 r., III PZP 2/06 (OSNP 2007/3-4/38, LEX nr 180651),  wyr. SN z 25 listopada 2004 r., III PK 57/04 (OSNP 2005/13/188, LEX nr 150592), post. SN z 8 lutego 2006 r., III PK 85/05 (OSNP 2007/23-24/352, LEX nr 207167), uzasadnienie uchw. SN z 29 listopada 2005 r., II PZP 8/05 (OSNP 2006/5-6/72, LEX nr 159169). Analogię dopuszcza SN w wyr. z 17 grudnia 2013 r., III PK 60/13 (OSNP 2015/2/22, LEX nr 1622212), wyr. SN z 17 grudnia 2013 r., III PK 48/13 (LEX nr 1555631), wyr. SN z 17 grudnia 2013 r., III PK 76/13 (LEX nr 1555639), wyr. SN z 17 grudnia 2013 r., III PK 49/13 (LEX nr 1555632), wyr. SN z 17 grudnia 2013 r., III PK 39/13 (LEX nr 1555629), wyr. SN z 23 września 2013 r., III PK 88/12 (OSNP 2014//82, LEX nr 1474913), wyr. SN z 7 grudnia 2012 r., II PK 128/12 (LEX nr 1284749), wyr. SN z 13 czerwca 2012 r., II PK 288/11 (LEX nr 1256480), wyr. SN z 14 września 2010 r., II PK 67/10 (LEX nr 687016), wyr. SN z 8 czerwca 2010 r., I PK 23/10 (OSNP 2011/23-24/289, LEX nr 1086153), wyr. SN z 6 grudnia 2005 r., III PK 95/05 (OSNP 2006/19-20/303, LEX nr 195782), wyr. SN z 12 sierpnia 2004 r., III PK 38/04 (OSNP 2005/4/55, LEX nr 143185).

[6] Por. wyr. SN z 4 kwietnia 2002 r., I PKN 233/01 (OSNP 2004/6/96, LEX nr 84077).

[7] Por. wyr. SN z 2 października 1996 r., I PRN 88/96 (LE nr 1427355).

[8] Por. wyr. SN z 9 grudnia 2015 r., I PK 8/15 (LEX nr 1932210).

OPZZ - Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych

Ta witryna używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie.